20. yy. başlarından 1980’lere kadar Başta Almanlar olmak üzere pek çok yabancı kişi ve kurum, Türkiye’den Karagöz tasviri toplamıştır. Almanların yüksek ilgisi 1. Dünya Savaşı yıllarından itibaren Karagöz’le ilgili değerli çalışmalar yapan, Alman bilim adamı H. Ritter sayesinde gelişmiştir. Ritter, saray karagözcüsü Nazif Bey’den derlediği değerli bir koleksiyonu beraberinde Almanya’ya götürmüştür. Bu koleksiyonun içinde dönemin tasvir sanatçılarından Şişman Ahmet’in ve yapımcılarını tespit edemediği başka bir takım sanatçıların da tasvirleri vardır. Bu koleksiyonun önemli bir kısmı bugün Hamburgisches Museum für Völkerkunde’ de muhafaza edilmekte, diğer önemli iki grubu ise Köln Üniversitesi Tiyatro Müzesi ve Offenbach Alman Deri Müzesi koleksiyonlarında yer almaktadır. Pekçok Alman Müzesi ve özel koleksiyoner de daha sonraları bu ilgiye dahil olmuştur. Hamburgisches Museum für Völkerkund’de 200 kadar Karagöz tasviri bulunmakta olup, sırasıyla 1924; 1941; 1953 yıllarında yayınlanan Ritter’in “Karagös” adlı üç ciltli eserinde 178 adedi yayınlanmıştır. Offenbach am-Main’deki Alman Deri Müzesinde’de, 200’ün üzerinde değerli bir Karagöz tasvirleri koleksiyonu dikkate değerdir ve burada da Nazif Bey’in tasvirleri yanı sıra diğer yapımcılardan tasvirler yer almaktadır. Köln Üniversitesi bünyesindeki Tiyatro Müzesi, özellikle Nazif Bey’in son dönemini yansıtan daha üst düzey çizgilerdeki tasvirlerini barındıran önemli bir koleksiyona sahiptir. Lübeck kentindeki Tiyatro Kuklaları Müzesi “Lübeck Theater Figüren Museum” bütün dünyadan otuz binin üzerinde eser barındırmakta ve bin kadarını daimi sergilemektedir. Bu eserlerin arasında 250 kadar Karagöz tasviri yer almakta ancak pek çok Halep ve Şam tasviri (Suriye Karagöz’üne ait) yanlışlıkla Türk Karagöz’ü olarak tasnif edilmiş durumdadır. Bu koleksiyonun en ilginç tarafı çok nadir bulunan Antep Karagöz’ü tasvirlerini de içermesidir.

München Stadt Museum (Münih Şehir Müzesi), kukla koleksiyonu dünya genelinden on üç binin üzerinde eser barındırmakta, 19. yy. sonu- 20. yy. başı nadir Karagöz tasvirlerine de ev sahipliği yapmaktadır. Museum für Völkerkunde Berlin ve Statliche Kunstsammlungen Dresden de az sayıda Karagöz tasviri barındırır. Köln, Rautenstrauch Joest Museum’da günümüz sanatçılarından Emin Şenyer’e ait 6 parça tasvir bulunur. Institut für Literaturwissenschaft – Kiel’de 50 kadar tasvir mevcuttur. Almanya hiçbir ülkede olmadığı kadar da özel koleksiyoncu bünyesinde Karagöz tasviri barındırır. Ancak bunların sayısı ve dökümleri hakkında elimizde bilgi mevcut değildir.

Paris’te Kwok On Müzesinde prof. Dr. Metin And tarafından armağan edilen elli kadar Ragıp Tuğtekin yapımı tasvir bulunmaktadır. Londra British Museum bünyesindeki Museum of Mankind’de 300 kadar Karagöz tasviri mevcut olup; 19. yy. sonu- 20. yy. başından tasvirlerin yanı sıra Ragıp Tuğtekin ve günümüz sanatçılarından Metin Özlen’in tasvirleri de koleksiyonda yer almaktadır. Londra Horniman Müzesi ve Edinburg Royal Scottish Museum Metin Özlen’in eserlerinin de bulunduğu tasvir koleksiyonları barındırır. Lonra Victoria & Albert Museum’da 20. yy. başlarına ait Memduh Bey’in eserlerinin de yer aldığı sınırlı sayıda da olsa iyi durumda tasvirler mevcuttur. Portekiz Kukla Müzesinde tüm dünyadan derlenmiş 1651 adet kukla içinde Emin Şenyer’e ait 20 parça eser yer almaktadır. Stockholm Etnografya Müzesi genel koleksiyonuna Metin Özlen’den bazı tasvirler eklemiştir. Cenevre Etnografya Müzesi Nazif Bey, Memduh Bey, Hayali Küçük Ali ve Tasvirci Bedestenli Osman Usta (Osman Erdal)’nın eserlerinden oluşan 20. yy. başından 1960’lara kadar tarihlenen zengin bir tasvir koleksiyonuna sahiptir. Merkezi Fransa Charlewille Méziéres’de bulunan Institut International de la Marionnette’in 500 civarındaki genel kukla koleksiyonu içinde 150 kadar Hayali Küçük Ali (Muhittin Sevilen) tasviri bulunmaktadır. Avrupa’nın güneyinde Palermo’daki Museo Internationale delle Marionette’deki bütün dünyadan derlenen üç binin üzerindeki kukla içinde, Türkiye’den de iyi tasvirler yer almaktadır. Cengiz Özek’in Rijks Museum – Leiden (Hollanda)’de 150 ve TOPIC – Tolosa (İspanya)’da 12 tasviri koleksiyon dahilindedir.

İran İslam Eserleri Müzesinde, Metin Özlen’in Ferhat ile Şirin ve Bahçe oyunlarına ait tasvirleri mevcuda eklenmiştir. Kudüs L. A. Mayer Vakfı koleksiyonları içinde 137 parçalık bir Karagöz tasvirleri koleksiyonu yer almaktadır ki, bu tasvirlerin Katip Salih’in oyunlarında kullandığı elinde kalan son tasvirler olduğu ve sağlığını iyice kaybedip, maddi bir sefalet içindeyken elden çıkardığı bilinmektedir. Andreas Tietze 1977 yılında bu koleksiyonun kataloğunu İngilizce yayınlamıştır. 19. yy. ikinci yarı ve 20. yy. başlarına ait farklı yapımcılardan ve bir kısmı Katip Salih’in kendi yapımlarını içeren koleksiyon, Katip Salih’in zengin oyun repertuarını yansıtmamaktadır; belli ki daha pek çok tasviri önceki yıllarda peyderpey elden çıkarmıştır. Asya’nın en doğusunda Taipei’deki Lin Liu-Hsin Puppet Theater Museum da, bütün Asya’dan toplanmış sekiz binin üzerinde kukla ve ilintili malzemeden oluşan muhteşem Asya kuklaları koleksiyonu içinde, otuz kadar da günümüz sanatçılarından Cengiz Özek’e ait tasvir yer almaktadır.

Amerika kıtasına gelince: Kaliforniya’da UCLA Fowler Museum’un 1322 parçalık Asya kuklaları koleksiyonu içinde, prof. İlhan Başgöz’ün 1960’ların başlarında UCLA (University of California- Los Angeles)’daki misafir öğretim üyeliği sırasında kazandırılmış, 154 adet Hayali Küçük Ali yapımı tasvir yer almaktadır. Atlanta’da bulunan The Center for Puppetry Arts Museum koleksiyonunda 900 den fazla kukla içinde, yine bir kısmı prof. İlhan Başgöz’den tedarik edilmiş 30 kadar tasvir mevcuttur. Atlanta’daki bu koleksiyonda Hayali Küçük Ali, Hafız Bahattin Ragıp Tuğtekin ve Tacettin Diker’in, eserleri yer almaktadır. Columbia Üniversitesi Brander Matthews (1852-1929) koleksiyonunda, 19. yy. da İstanbul’dan alınmış 9 tasvir ve Karagöz perdesiyle ilintili 14 parça malzeme olduğu bildirilmiştir. Detroit Institute of Arts koleksiyonunda son dönem tasvir yapımcılarından Ayhan Büyükdoğan’dan alınmış az sayıda tasvir mevcuttur. The American Museum of Natural History’de üç binden fazla kuklanın içinde az sayıda Karagöz tasviri bulunur; bunlar da Margared Mead’ın 1955 Türkiye ziyaretinde alınan birkaç tasvir ile 1906’da Erlangan tarafından toplanan birkaç karton ve deri tasvir ve en son 1985’te Bettie Erda’nın kattığı tasvirlerdir. Kaliforniya Üniversitesi Santa Cruz’daki Lou Harrison Müzik ve Kuklacılık koleksiyonunda sadece iki adet Karagöz tasviri bulunmaktadır. Alan Cook kukla koleksiyonu üç binden fazla sayıdaki içeriğinde otuz kadar Karagöz tasviri barındırır. Yine ABD de Michael R. Malkin ve Thomas Goodrich’in elinde 20. yy. ikinci yarıya ait çok değerli sayılamayacak bazı tasvirler mevcuttur.

Türkiyede Karagöz tasvirlerinin çoğu İstanbul’daki müze ve şahıs koleksiyonlarında toplanmıştır. İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesinde 78 adet Hidayet Gülen yapımı 1970’lere ait tasvir koleksiyonu mevcuttur. (TSM) Topkapı Sarayı Müzesi bünyesinde 207 tasvir yer alır. TSM’de yer alan tasvirlerin çoğu 19. yy. sonu- 20. yy. başına tarihlenirken çok daha az bir mevcut 18. yy. a atfedilebilir. İstanbul Şehir Müzesi bünyesinde Atatürk Kitaplığında korunan koleksiyon 400 parçadır. 200 kadarı Hayali Küçük Ali’ye, geri kalanı Nazif Bey ve Memduh Bey’lerin de eserlerini içeren 19. yy. sonu- 20. yy. başlarına ait çeşitli yapımcıların tasvirleridir. Müze 1988’den önce Belediye Müzesi adıyla Gazanfer Ağa Külliyesinde faaliyet verirken teşhirde bulunan 60 parça Hayali Memduh’a ait tasvirler kayıptır. Bu konuda yetkililer bir açıklama yapmamaktadırlar. Yıldız Sarayı Tiyatrosu ve Sahne Sanatları Müzesi’nde kırk civarında tasvir yer almaktadır; Tuncay Tanboğa, Ragıp Tuğtekin ve Memduh Bey’in eserleridirler. Bu müzede ayrıca Hidayet Gülen’in dev boy Karagöz Hacivat tasvirleri de sergilenmektedir. Yapı Kredi Vedat Nedim Tör Müzesinde 183’ü Ragıp Tuğtekin’e, 4’ü de Rıfkı adlı yapımcıya ait tasvirden mürekkep koleksiyon mevcuttur. 2004 yılında bu koleksiyonun kataloğu yayınlanmıştır.

Bursa Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde iki yüzden fazla tasvir yer alır. Bu tasvirlerin yapımcıları Hayali Küçük Ali ve Osman Sözen olup 20. yy. ortalarına aittirler. Bursa Belediyesi’ne bağlı Karagöz Müzesi’nde iki yüze yakın çoğu günümüz sanatçılarına ait tasvir bulunur. Bu sanatçılar arasında: Orhan Kurt, Tacettin Diker, Metin Özlen, İsmail Hakkı Özömek, Tuncay Tanboğa, Nevzat Çiftçi’nin eserleri çoğunluktadır.

Ankara’da Kültür Bakanlığı Halk Kültürü Araştırmaları Dairesi arşivinde 1200 kadar Karagöz tasviri korunmaktadır (Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezi). Bu çok büyük koleksiyonda: Nazif Bey, Hayali Memduh, Katip Salih, Ressam Muazzez (Mehmet Muazzez Özduygu), Tasvirci Asaf Usta, Hayali Küçük Ali (Mehmet Muhittin Sevilen), Ragıp Tuğtekin, Hafız Bahattin, Üsküdarlı Muharrem, Hayali Şefik, Şükrü Yesukay, Kemalettin Sevilen, Tuncay Tanboğa (Hayali Torun Çelebi), Orhan Kurt, Metin Özlen ve ismi belirlenemeyen çok sayıda sanatçının tasvirleri yer almaktadır. Bu koleksiyonda örnekleri çok az olan Antep Karagöz’üne ait 20’ye yakın tasvir inceleyebilmek mümkündür. Bu koleksiyondan derlenmiş 342 tasviri içeren bir katalog 2008’de Kültür Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. Ankara Milli Kütüphane’de Hayali Küçük Ali’nin 271 parça tasvirinden oluşan bir koleksiyon mevcuttur. Buradaki tasvirlerin kimliği ve boyutları 1974 yılında Milli Kütüphane Karagöz Kataloğu adı altında yayınlanmıştır.

Gaziantep Üniversitesi’nde, Antep Karagöz’ü geleneğinin son ustalarından Mehmet Parlaksoy’a ait 60 kadar Antep Karagöz’ü tasviri varislerden edinilmiş ve arşivde korunmaktadır.

Bu müze ve kurum koleksiyonları dışında önemli koleksiyonlara gelince: Cemal Saracoğlu’na ait 300 kadar çok nadir tasvirden oluşan koleksiyonun şahıs ölünce yurt dışında bir yere satıldığını biliyoruz. 150 parçadan oluşan Kamil Dürüst koleksiyonu, Hafız Bahattin yapımı (1920- 1930 arasında) tasvirlerden oluşmakta ve halen şahsın elindedir. Eski sahne sanatçısı merhum Behzat Butak’ın, Hayat Mecmuası’nda verdiği bir röportaja göre 250 adedi toplama, 150 adedi kendi yapımı olan koleksiyonu mevcuttu. Bu koleksiyon Doç. Dr. Ünsal Yücel’in, karagöz tasvir sanatçısı ve araştırmacı Uğur Göktaş’a verdiği bilgiye göre, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi arşivindedir. Prof. Dr. Metin And’ın çoğu Ragıp Tuğtekin yapımı olan koleksiyonu (300 parça), şahıs sağken satılmış, bunlar parça parça müzayedelerde alıcı bulmuştur. Metin And koleksiyonunda yer alan 50 kadar Metin Özlen yapımı tasvir, merhum sağken Bursa Karagöz Müzesi’ne bağışlanmıştır. Sanatçı Müjdat Gezen’in Hayali Cin Baba (Nejat Öznacar) yapımı otuz beş tasvirlik koleksiyonu mevcuttur. İllüzyon sanatçısı Sermet Erkin, yüze yakın Orhan Kurt (çoğu) ve Tacettin Diker yapımı koleksiyona sahiptir.

Günümüz Karagöz sanatçılarının oyunları için yapıp çoğunun kendi ürettiği karagöz tasvirlerinden oluşan koleksiyonları da önemli bir gruptur: Metin Özlen’in 300 den fazla, Orhan Kurt’un 250 kadar, Tacettin Diker’in 200 kadar, Cengiz Özek’in 200 kadar, Uğur Göktaş’ın 220 kadar ve bu sitede detay verilmekle birlikte Dr. Murat Huten’in 1300’den fazla (Türk tasvirleri ile ilgili dünyadaki en yüksek sayıdır) tasvir koleksiyonları mevcuttur.

Burada sayılanların dışında Türkiye’de ve dünyada pek çok koleksiyon olduğu muhakkaktır. Bu makalede sadece bulabildiğimiz bilgilerin bir özeti verilmiştir. Üstelik bu bilgiler her an değişir. Çünkü koleksiyonlar devamlı gelişmekte ve şahıs koleksiyonları da el değiştirmektedir. İletişim kanalımızdan bilgi iletildiğinde site güncellemelerinde düzeltme ve eklemeler yapılacaktır. Ancak, özellikle yeni sanatçılar ve koleksiyonerler bildirim yaptığında, en az beş fotoğraf örneği göndermelidir. Şu bilinmelidir ki; belli sayıda her toplanmış eser topluluğuna koleksiyon denmez. Koleksiyon diyebilmek için, eserlerin sanat düzeyi, eskiyse sanat tarihi değeri, tasvirlerin sahnede oynatılabilir donanımda olması, koleksiyon disiplininde dikkate alınmak zorundadır.